«Ո՞Վ Է ՀԱՅԸ…» / “Who is Armenian”



Փաւստոս Բիւզանդ Ե. դարուն հայ կը համարէր հայերէն խօսողները։

Եունեսքօ 2010-ին արեւմտահայերէնը կը ցանկագրէր աշխարհի վտանգուած լեզուներուն շարքին։

Հայ հրապարակագրութեան մէջ կը սրէր բանավէճը.

Հայերէնը ի՞նչ չափով կը պայմանաւորէ հայկական ինքնութիւնը այսօր։

Եւ դեռ, կը խօսուի Թուրքիոյ մէջ ապրող մեծ թիւով իսլամացած հայերու մասին, որոնք թրքախօս են եւ կը կրեն թրքական անուններ։

Կարելի է մտածել, թէ այս երեւոյթը եւս ապագային իր ներգործութիւնը պիտի ունենայ հայկական ինքնութեան բանավէճերուն մէջ։

Կարծիքներ.-

ՓՐՈՖ.ԿԻՄ ԱՂԱԲԵԿԵԱՆ: Եթէ հայերէն չխօսեցար, հայերէնով չմտածեցիր, հայերէն չգրեցիր, քու մարդկային նկարագիրդ ինքնաբերաբար կ’աղաւաղուի։ Շար...

Եթէ հայերէն չխօսեցար, հայերէնով չմտածեցիր, հայերէն չգրեցիր, քու մարդկային նկարագիրդ ինքնաբերաբար կ’աղաւաղուի։

ՓՐՈՖ.ԿԻՄ ԱՂԱԲԵԿԵԱՆ, գրականագէտ (Երե ւան)

ՎԱՉԷ ՓԱՓԱԶԵԱՆ: Ո՞վ է հայը… Մեզմէ ոմանք յստակ պատասխան կու տան, թէ հայը ա՛յն անձն է, որ անպայմանօրէն հայերէն կը խօսի։ Այս սահմանումը կը գտնենք շատ նեղ։ Հայը այն տարրն է Շար...

Ո՞վ է հայը… Մեզմէ ոմանք յստակ պատասխան կու տան, թէ հայը ա՛յն անձն է, որ անպայմանօրէն հայերէն կը խօսի։ Այս սահմանումը կը գտնենք շատ նեղ։ Հայը այն տարրն է, որ հայկական մշակոյթի տարրեր ունի իր ինքնութեան մէջ եւ կը զգայ, որ ինք հայ է։ Հայ զգալը կրնայ ըլլալ գիտակցական կողմնորոշումով…. Մենք չենք ուզեր մերժել հայ ըլլալը Արեւմուտքի մէջ ապրող ա՛յն անձին, որ հայերէն չի խօսիր, սակայն ինքզինք հայ կը զգայ, գիտակցական կողմնորոշումով ընտրած է հայութեան ուղին, իր մէջ ունի հայկական մշակութային որոշ տարրեր եւ կþուզէ մօտենալ հայութեան, կþուզէ մասնակցիլ հայութեան երթին։ Ազգ հասկացողութիւնը պէտք է ըմμռնել որպէս մշակոյթ… Մենք պէտք չէ զμաղինք անուանակոչումներով, օրինակ՝ «Եթէ հայերէն չի խօսիր, հայ չէ» տրամաμանութիւնը սխալ է։

ՎԱՉԷ ՓԱՓԱԶԵԱՆ, ատենապետ՝ Համազգայինի Կեդրոնական Վարչութեան (Պէյրութ)

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՔԻՒՐՔՃԵԱՆ:Պարզ է, այսօր մեզի պարտադրուածը, ոչ իբր ուրախալի կամ ցաւալի, այլ պարզապէս իբր սոսկական իրողութիւն, վաղուան անդրպետական հայու, մոլորակայի՛ն հայու տիպարն է Շար...

Պարզ է, այսօր մեզի պարտադրուածը, ոչ իբր ուրախալի կամ ցաւալի, այլ պարզապէս իբր սոսկական իրողութիւն, վաղուան անդրպետական հայու, մոլորակայի՛ն հայու տիպարն է, ազգութեան լայնագոյն պատկերացում – սահմանումի մը համապատասխանող։ Անիկա պարտի ընդգրկել, ներկայ հայրենի տարածքի եւ Արցախի ու Ջաւաքխի հայութենէն անդին՝ աւանդակոչուած Սփիւռքը – հայախօս թէ օտարախօս, բայց քաղաքական դատի յանձնառութեան հսկայ կարողականութեամբ օժտուած. յաճախ լեզուի ու մշակոյթի ճանաչումէն զրկուած, բայց Հայաստանի վերաշինութեան զինուորագրուած։ Ընդգրկել նոյնիսկ՝ ըստ ծագումի կէս կամ քառորդ հայ, բայց ինքզինք հայ զգացող սփիւռքահայը (քանի այսօր հայեցիութիւնը ժառանգական-բնազդականէն աւելի՝ գիտակցական հայեցիութիւն է…)։ ԸնդգրկելԱՊՀի անսահման տարածքին կամ արտաքին Սփիւռքի մէջ նոր-սփիւռքցի դարձած «հայաստանահայ»ը։
Ու դեռ, վաղը, անիկա պէտք է ատակ ըլլայ ընդգրկելու հայութեան նոր (ու շա՛տ հին) զանգուած մը եւս.-1915էն ի վեր հարկադրաբար օտարալեզու եւ կրօնափոխ, թաղուած՝ Արեւմտահայաստանի ամայքներուն մէջ, ու հաւանօրէն վերը նշուած մեծ խումբերուն չափ պատկառելի համրանքով…։

ՅԱՐՈՒԹԻՒՆ ՔԻՒՐՔՃԵԱՆ, գրականագէտ (Աթէնք)

ՅԱԿՈԲ ՊԱԼԵԱՆ:Բաբելական բոլոր լեզուներով ապրող, խօսող եւ գրող «ծագումով հայ»երով ազգ կը գո- յանա՞յ, կը պահուի՞… Չենք հարցներ անգամ՝ ի՞նչ ընելու եւ ո՞ւր հասնելու համար։ Շար...

Բաբելական բոլոր լեզուներով ապրող, խօսող եւ գրող «ծագումով հայ»երով ազգ կը գո- յանա՞յ, կը պահուի՞… Չենք հարցներ անգամ՝ ի՞նչ ընելու եւ ո՞ւր հասնելու համար։

ՅԱԿՈԲ ՊԱԼԵԱՆ, խմբագիր՝ Համազգայինի «Բագին» գրական թերթի (Պէյրութ)

ՓՐՈՖ.ՍԵԴԱ Պ. ՏԱՏՈՅԵԱՆ:Չմոռնանք երբեք, որ լեզուն կրնայ յաղթահարել ժամանակը, սակայն չի կրնար յաղթահարել հողի, ոգիի ու միջավայրի բացակայութիւնը։ Լսեցի պատճառաբանութիւններ, թէ կարելի՛ է Շար...

Չմոռնանք երբեք, որ լեզուն կրնայ յաղթահարել ժամանակը, սակայն չի կրնար յաղթահարել հողի, ոգիի ու միջավայրի բացակայութիւնը։ Լսեցի պատճառաբանութիւններ, թէ կարելի՛ է, եւ ինչու՞ չէ, ըլլալ «լաւ հայ»՝ առանց հայերէն գիտնալու։ Գործնականապէս այսօր կայ հայ ինքնութեան եւ գոյութեան նոր հասկացողութիւն եւ սահմանում։ Եւ իբրեւ արդիւնք՝ հաստատուած է օտարալեզու հայկականութեան օրինականութիւնը։ Կրօնին եւ ազգային արժէքներու կարգին, լեզուն այլեւս չունի այն գոյութենական դերը, որ աւանդն է Ե. դարուն: Արեւմտահայերէնը հայ մշակոյթին ու հոգիին լեզուն չէ, այս է գոյութենական խնդիրը։

ՓՐՈՖ.ՍԵԴԱ Պ. ՏԱՏՈՅԵԱՆ, դասախօս (Նիւ Եորք)

ՌՈՊԵՐ ՀԱՏՏԷՃԵԱՆ:Ստիպուած ենք ընդունիլ, որ այսօր Հայաստանէն դուրս, այսինքն՝ Սփիւռք կոչուած լայն տարածութեան վրայ մեր ազգային հաստատութիւններն ու մեր եկեղեցիները կը պահուին Շար...

Ստիպուած ենք ընդունիլ, որ այսօր Հայաստանէն դուրս, այսինքն՝ Սփիւռք կոչուած լայն տարածութեան վրայ մեր ազգային հաստատութիւններն ու մեր եկեղեցիները կը պահուին ընդհանրապէս այնպիսի հայերու կողմէ, որոնք հայախօս չեն: Ասիկա հրաշալի պատկեր մը կրնայ նկատուիլ, եթէ նայինք ազգային ինքնութեան ու ազգային ժառանգութեան պահպանումի տեսանկիւնէն: Բայց ասիկա կաղացող պատկեր մը կը դառնայ, եթէ նայինք մայրենի լեզուով սնուցուած հայասիրութեան ու ինքնաճանաչումի տեսանկիւնէն: Որովհետեւ կայ շատ դառն ճշմարտութիւն մը, զոր շատեր չեն տես- ներ: Առանձինն ազգասիրութիւնը բաւարար չէ ազգային գոյատեւման հարցին մէջ։

ՌՈՊԵՐ ՀԱՏՏԷՃԵԱՆ, խմբագիր՝ «Մարմարա» թերթի (Պոլիս)

For the 5th century chronicler Pavstos Buzand, the defining trait of Armenians was their language.

The UNESCO classified Western Armenian as an endangered language in 2010.

This intensified further the controversy among opinion makers:

To what extent does language precondition the Armenian identity today?

And still, there are large numbers of Islamized Turkish speaking Armenians living in Turkey. It maywell be that in the future these factors will also affect the debate on the Armenian identity.

Opinions.-

PROF. KIM AGHABEKIAN: If you do not speak Armenian, if you do not think and write in Armenian, then your character will be distorted inevitably. more...

If you do not speak Armenian, if you do not think and write in Armenian, then your character will
be distorted inevitably.PROF. KIM AGHABEKIAN; literary critic (Yerevan)

VATCHE PAPAZIAN: “Who is Armenian? Some give us a definite answer that a person is Armenian only if they speak Armenian. We find this definition very narrow. Those who include components of Armenian culture in their more...

“Who is Armenian? Some give us a definite answer that a person is Armenian only if they speak
Armenian. We find this definition very narrow. Those who include components of Armenian culture intheir self-awareness and feel Armenian are also part of the Armenian nation. One can be Armenian either by emotional or by conscious choice. We should not dismiss those in the West who do not speak Armenian, but feel Armenian; who have consciously chosen the Armenian way and who include components of Armenian culture in their self-awareness; who want to get closer to the Armenian people, to be part of Armenian life. The concept of nation should be understood in cultural terms. We should not be labeling. It is wrong to reason: If one does not speak Armenian, then they are not Armenian.”

VATCHE PAPAZIAN; president of Hamazkayin Central Executive Board (Beirut)

HARUTYUN KURKJIAN:”Neither a cause for celebration nor for mourning, the actual reality forced upon us is tomorrow’s image of the transnational and planetary Armenian, corresponding to the widest view and definition of the nation. more...

“Neither a cause for celebration nor for mourning, the actual reality forced upon us is tomorrow’s
image of the transnational and planetary Armenian, corresponding to the widest view and definition of the nation. This image must include, beyond the present borders of Armenia, Artzakh and Javakhk, the traditional Diaspora – whether Armenian speaking or not, yet endowed with an enormous potential for commitment to a political cause; often lacking knowledge of the Armenian language and culture, yet enlisted to rebuild Armenia. It must include, in terms of origin, even the half-Armenian or quarter-Armenian who feels Armenian (for being an Armenian in the Diaspora today is more a matter of self –awareness than of instinct and heritage…). It must also include those Armenians of Armenia who have become the new diasporans over the vast expanses of the CIS or in the overseas Diaspora. And still, tomorrow it must be able to include also a new (albeit a very old) massive Armenian group, forced to convert and to speak a foreign tongue, foundering in the desolate lands of Western Armenia since 1915; probably having a sizable population on par with the large groups mentioned above.”

HARUTYUN KURKJIAN; literary critic (Athens)

H. BALIAN:”Can people of “Armenian origin”, who live, speak and write in all the languages of Babel constitute a nation and ensure its survival? And do not ask: To what purpose and to what end?” more...

“Can people of “Armenian origin”, who live, speak and write in all the languages of Babel
constitute a nation and ensure its survival? And do not ask: To what purpose and to what end?”

H. BALIAN; editor of Pakin (Beirut)

PROF. SETA DADOYAN:”We should never forget that a language might have a staying power across time, but it cannot survive in the absence of land, spirit and habitat. Is language considered a vital component of Western Armenian identity today? more...

“We should never forget that a language might have a staying power across time, but it cannot
survive in the absence of land, spirit and habitat. Is language considered a vital component of Western Armenian identity today? The answer is negative. I have heard excuses saying: It is possible to be a “good Armenian” without knowing the language, why not? Practically we have a new sense and definition of Armenian identity today and as a result the legitimacy of foreign speaking Armenian entity is established. Along with religion and national values, the language has lost its existential role- a legacy of the 5th century. Western Armenian is not the language of Armenian culture and soul, and that is the existential question.”

PROF. SETA DADOYAN; Armenian Studies (New York)

ROBERT HADDEJIAN:”We are bound to accept that outside Armenia, in the vast area called the Diaspora, our national institutions and churches are preserved mainly by non-Armenian speakers more...

“We are bound to accept that outside Armenia, in the vast area called the Diaspora, our national
institutions and churches are preserved mainly by non-Armenian speakers. This may be a wonderful picture from the standpoint of preserving national identity and heritage, but it is a lame one from the standpoint of patriotism and self-awareness nurtured by the mother tongue. For the bitter truth overlooked by many is that national feelings alone are not enough for national survival.”

ROBERT HADDEJIAN; editor of Marmara (Istanbul)