ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆԸ ԼԻԲԱՆԱՆԻ ՄԷՋ

Լիբանանի մէջ 1930ի Հոկտեմբերին կը հիմնուի «Հայ Կրթական, Հրատարակչական Համազգայինի Ընկերութիւնը» եւ մինչեւ 1970՝ Համազգայինի բազմաբնոյթ աշխատանքները կ°իրագործուին զանազան շրջաններու մէջ հաստատուած մասնաճիւղերու վարչութիւններուն միջոցաւ: Կը կազմակերպուին գեղարուեստական ձեռնարկներ, թատերական ներկայացումներ, դասախօսութիւններ, զրոյցներ, սեմինարներ եւ ընկերային խրախճանքներ:

1975ին կը կազմուի Լիբանանի առաջին Շրջանային Վարչութիւնը, որ սկզբնական շրջանին կը գործէ խորհուրդներու միջոցաւ: Երաժշտական, Թատերական եւ Գիր ու Գրականութիւն խորհուրդներու հիմնական պարտականութիւնն էր մշակել ծրագիրներ եւ ներկայացնել զանոնք Լիբանանի Շրջանային Վարչութեան, որ համակարգելով նախատեսուած այլազան աշխատանքները, գործակցաբար մասնաճիւղերու վարչութիւններուն, կեանքի կը կոչէր զանոնք:

Շուտով, աշխատանքի ծաւալումով, մասնագիտական ուղղուածութեան անհրաժեշտութիւնը ստեղծուեցաւ: Սիրողական մակարդակով գործող «խորհուրդ»ներուն անդամակցեցան համապատասխան պատրաստութիւնը ունեցող երիտասարդ տարրեր, որոնք ե°ւ հետաքրքրութիւնը ե°ւ պատրաստակամութիւնը ունեցան գործելու մշակոյթի զանազան բնագաւառներէ ներս եւ արհեստավարժի սահմաններուն հասնող բծախնդրութեամբ՝ գործեցին «Գիր ու գրականութիւն», «Թատերական», «Պարի», «Երաժշտական» միաւորները, որոնք իրենց մշակած ծրագիրներով եւ գործունէութեամբ, շուտով յաջողեցան համալիբանանեան առումով ձեռնարկներ իրագործել:

Միաւորներու կողքին շարունակեցին գործել մասնաճիւղերը, որոնք 1986-էն սկսեալ մկրտուեցան մշակութային գործիչներու անուններով: Պէյրութի մասնաճիւղը կոչուեցաւ «Կոմիտաս» (1931ին հիմնուած), Պուրճ Համուտի մասնաճիւղը՝ «Սիմոն Վրացեան» (1952ին հիմնուած), Էշրէֆիէի մասնաճիւղը՝ «Ռուբէն Զարդարեան» (1953ին հիմնուած), Անթիլիասի մասնաճիւղը՝ «Նիկոլ Աղբալեան» (1970ին հիմնուած), Այնճարի մասնաճիւղը՝ «Պարոյր Սեւակ» (1972ին հիմնուած), Նահր Մոթի մասնաճիւղը՝ «Համօ Օհանջանեան» (1986ին հիմնուած):

1980ական թուականներուն Համազգայինի գործունէութիւնը այնքան ծաւալած էր, որ անհրաժեշտ էր մնայուն կեդրոն մը ունենալը: Հետզհետէ կը կազմաւորուէին երգչախումբեր, թատերախումբեր, երաժշտական դասընթացքներ: Մեծ իրագործում էր Շրջանային Վարչութեան Մշակութային կեդրոնի կերտումը, որուն բացումը կատարուեցաւ 1988ին, Գարեգին Բ. Վեհափառի ներկայութեամբ եւ կոչուեցաւ Համազգայինի «Լեւոն Շանթ» Մշակութային կեդրոն: Իսկ 2005ին տեղի անբաւարարութեան պատճառով «Աղբալեան-Հ.Մ.Ը.Մ.» մարզամշակութային համալիրին մէջ կարելի եղաւ ստեղծել «Ժիրայր Խաչատուրեան» կեդրոնը:Այսօր զոյգ կառոյցներուն մէջ կը գործեն Համազգայինի Գեղարուեստի Դպրոցները:

Համազգայինի «Բ. Կանաչեան» Երաժշտական Գոլէճը հիմնուած է 1983ին: «Բ. Կանաչեան» Երաժշտական Գոլէճը կը հաշուէ շուրջ 200 աշակերտ. առաջին տնօրէնը եղած է Վաչէ Պարսումեան, ապա յաջորդաբար տնօրէնի պաշտօնը վարած են Տիկ. Սոնա Քիւփելեան, Սեդրակ Սեդրակեան, Երուանդ Երկանեան, իսկ այժմ՝ Արմէն Քէչէկ: Մասնագէտ ուսուցիչներ կը դասաւանդեն դաշնակի, ջութակի, կիթառի եւ զանազան լարային եւ այլ նուագարաններու գործնական եւ տեսական դասանիւթերը: Գոլէճը կ°ունենայ տարեկան աշակերտական եւ աւարտական դասարաններու ունկնդրութիւններ ու կը մասնակցի տարբեր տեսակի մրցանքներու: Երաժշտական Գոլէճը օժտուած է նաեւ երաժշտական կոկիկ գրադարանով մը: Ընթացաւարտները՝ յատուկ համաձայնագրի մը տուեալներով, կրնան կատարելագործել իրենց երաժշտական ուսումը Հայաստանի «Կոմիտաս»ի անուան երաժշտանոցին մէջ: 

«Թորոս Ռոսլին» Կերպարուեստի Դպրոցը հիմնուած է 1988ին եւ ունի շուրջ 60 աշակերտ: Մասնակից աշակերտները կանոնաւոր կերպով կը հետեւին գեղանկարչական դասընթացքներու: Կ°ունենան աշակերտական եւ աւարտական ցուցահանդէսներ, ինչպէս նաեւ միջ-դպրոցական մրցանք-ցուցահանդէսներ: Դպրոցը ունի մշակուած ծրագիր ու մասնագէտ ուսուցիչներ: Դպրոցը ունեցած է վարիչ պատասխանատուներ, եւ ուսուցչական կազմը բաղկացած է հայրենի եւ լիբանանահայ արուեստագէտներէ: «Թորոս Ռոսլին» Կերպարուեստի դպրոցի գեղարուեստական պատասխանատուն է Ժանէթ Եափուճեանը:

«Գայեանէ» Պարի Դպրոցը հիմնուած է 1989ին, ունի շուրջ 270 աշակերտ: Պարի դպրոցը տարբեր դասարաններու ընդմէջէն աշակերտութեան կը սորվեցնէ պարի տարբեր ճիւղերը եւ հերթաբար կÿունենայ իր տարեկան ելոյթները, ինչպէս նաեւ շրջապտոյտները: Երկար տարիներ պարի դպրոցի պարուսոյցը եղած է հայրենի արուեստագէտ Ֆելիքս Յարութիւնեան: Այժմ դպրոցի պարուսոյցն է հայրենի արուեստագէտ Անդրանիկ Գրիգորեան:

«Կարկաչ» մանկական, պատանեկան եւ երիտասարդական երգչախումբերը հիմնուած են 1997ին: Տարիքային տարբեր բաժանումներով անդամները մաս կը կազմեն երգչախումբին, կը հետեւին ձայնամարզութեան դասընթացքներու ու կÿունենան տարեկան համերգներ: Ունեցած են նաեւ շրջապտոյտներ: Երգչախումբը յաճախ կÿունենայ նոր երգերու կատարում, հայրենի հեղինակներու կողմէ ստեղծագործուած՝ յատուկ Կարկաչին համար : Երգչախումբերը կը գործեն Զաքար Քէշիշեանի խմբավարութեամբ. աշակերտութեան ընդհանուր թիւը շուրջ 150 է:

«Արեգ» Մանկապատանեկան Թատերական Դպրոցը հիմնուած է 1999ին: Թատերախումբի առաջին բեմադրիչը եղած է հայրենի արուեստագէտ Վիգէն Ստեփանեան, աւելի ուշ՝ հայրենի արուեստագէտ Դաւիթ Յակոբեան: Այժմ դպրոցի ղեկավարն է արուեստագիտուհի Յասմիկ Պէրթիզլեան:

«Քնար» պարախումբը հիմնուած է 1956ին՝ բժ. Վարդգէս եւ տիկ. Էկլանթին Աբրահամեաններու ջանքերով, ունի շուրջ 40 անդամ: Շրջան մը պարուսոյցի հանգամանքով աշխատած է Գարինա Ալեքսանտրեան: Այժմ պարուսոյցն է Ֆելիքս Յարութիւնեան:

«Գասպար Իփէկեան Թատերախումբը», որ նախապէս կոչուած է «Թատերասէրներու Միութիւն» հիմնուած է 1941ին, Գասպար Իփէկեանի կողմէ: Իբրեւ բեմադրիչ գործած են Գասպար Իփէկեանը, Ժորժ Սարգիսեանը, Բաբգէն Փափազեանը, Վարուժան Խտըշեանը եւ Դաւիթ Յակոբեանը: Այժմ Գասպար Իփէկեան Թատերախումբին կողքին ստեղծուած է երիտասարդական խումբ մը, որուն բեմադրիչն է Սուրէն Խտըշեանը:

«Գուսան» երգչախումբը հիմնադրուած է 1956ին: Սկզբնական շրջանին ճանչցուած է հիմնադիրին անունով ՝ «Բարսեղ Կանաչեան», ապա խմբավարի պաշտօն ստանձնած են Յարութիւն Թօփիկեան, Երուանդ Երկանեան, իսկ այժմ՝ Պարգեւ Թասլաքեան: Երգչախումբին մաս կը կազմեն շուրջ 60 անդամներ:

Շրջանային Վարչութիւնը իր կողքին ունի նաեւ յանձնախումբեր, որոնք կ°օժանդակեն Շրջանային Վարչութեան զանազան ձեռնարկներու յաջողութեան: Գեղարուեստի դպրոցները ունին իրենց խնամակալութիւնը, «Կարկաչ» երգչախումբերը, «Գասպար Իփէկեան» թատերախումբերը եւ «Քնար» պարախումբը ունին իրենց վարչութիւնները, որոնք մօտէն կը հետեւին կազմակերպչական աշխատանքներու ընթացքին, ինչպէս նաեւ գործնապէս կ°օժանդակեն իրագործելու համար տարեկան ձեռնարկները:

Հայրենիք-Սփիւռք կապերը ամրապնդելու համար Համազգայինի Շրջանային Վարչութիւնը Լիբանանի հայութեան յաճախ կը մատուցէ հայրենի արուեստագէտներու եւ խումբերու ձեռնարկներ, որոնք կ°արժանանան մեծ գնահատանքի:

Լիբանանեան մշակութային կեանքին մէջ իր յատուկ տեղը ունի Համազգայինը իր հետեւողական աշխատանքով եւ իրագործումներով: